PATUTKAH KITA MENYEPI DIRI KALAU HABUAN PUSAKA TIDAK BERBALOI?

Ketika saya bertugas sebagai pegawai pembahagian harta pusaka, kadang kala tugas itu memberi keseronokan dan tidak membosankan, malah boleh menjana pahala berlipat kali ganda. Membantu menyelesaikan kes pusaka yang telah lama dibiarkan.

Fakta kes:

Saad bin Said telah meninggal dunia pada tahun 1990. Semasa hayatnya berkahwin dua kali.

Isteri pertama bernama Saodah, mati dahulu.

Isteri kedua bernama Maimunah, bercerai mati.

Perkahwinan dengan isteri pertama mendapat lima orang anak, 4 lelaki dan 1 perempuan. Manakala dengan isteri kedua pula mendapat 4 orang anak, 3 lelaki dan 1 perempuan.

Ini bermakna  pada masa kematiannya Saad meninggalkan seorang isteri dan 9 orang anak, 7 lelaki dan 2 perempuan.

Harta peninggalan ialah sebidang tanah bendang bernilai RM10,000.00.

Harta pusaka tidak dibahagikan kepada waris waris mengikut hukum faraid sehingglah pada tahun 1992, anak sulung kepada Saad pula meninggal dunia iaitu, Rokiah. Rokiah meninggalkan ibu, suami dan 6 orang anak, 3 lelaki dan 3 perempuan.

Harta pusaka Saad dibiarkan terbengkalai sehinggalah pada tahun 2005 anak kedua kepada Rokiah yang perempuan bernama Shamsiah pula meninggal dunia. Rokiah meninggalkan bapa, nenek sebelah ibu, suami dan seorang anak lelaki tunggal bernama Abdul Wahab.

Pada hari perbicaraan di pejabat pusaka, semua waris hadir.

Perbicaraan dimulakan dengan mendapatkan maklumat si mati.  Nama si mati, tarikh kematian, sebab kematian dan tempat dikebumikan. Bukti kematian ialah Sijil Kematian.

Selesai maklumat si mati, bermulalah siasatan waris. Iaitu untuk mengetahui kedudukan waris yang ditinggalkan oleh si mati. Siasatan waris bertujuan untuk menentukan siapa dalam kalangan waris yang berhak mewarisi pusaka.

Kes ini dikategorikan sebagai kes “Munasakhat”, iaitu kematian berlapis  - 3 lapis.

Lapis pertama: si mati asal dan tuan punya harta iaitu Saad bin Said.

Lapis kedua: si mati kedua iaitu Rokiah (anak Saad).

Lapis ketiga: si mati ketiga iaitu Shamsiah (cucu Saad).

Satu lapis bukanlah satu keturunan, tetapi satu lapis bermakna satu kematian. 3 lapis bermakna 3 kematian dan ini melibatkan 3 kali pengiraan faraid.

Ketika perbicaraan berlangsung, salah seorang daripada waris yang hadir bernama Abdul Razak, bertanya, “Encik, boleh saya tahu bahagian saya?”.

Pengiraan faraid secara Munasakhat seperti rajah di bawah:

				108				7	12			7
			8	128			12	108	13824			12	165888
Saad	M1
Maimunah	Isteri	1/8	1	16	Ibu	1/6	2	18	1728+126	Nenek	1/6	2	3240+14
Saad	AL	A		14					1512				18144
Ali	AL	A		14					1512				18144
Abu	AL	A		14					1512				18144
Ahmad	AL	A		14					1512				18144
Osman	AL	A	7	14					1512				18144
Khalid	AL	A		14					1512				18144
Samat	AL	A		14					1512				18144
Rokiah	AP	A		7	M2				756
Leha	AP	A		7					756				9072
Kasim					Suami	1/4	3	27	189				2268
Yusri					AL	A		14	98				1176
Roslan					AL	A		14	98				1176
Ramli					AL	A	7	14	98				1176
Shamsiah					AP	A		7	49	M3
Saudah					AP	A		7	49				588
Salmah					AP	A		7	49				588
Rahim										Suami	1/4	3	21
A Razak										AL	A	7	49

Setelah membuat pengiraan, ternyata Abdul Razak hanya mendapat RM2.95 (RM10,000 ÷165888 x 49). Abdul Razak berkata, “Encik, saya dah agak bahagian saya tidak seberapa, tetapi saya hadir hari ini daripada Kuala Lumpur ke Alor Setar dengan dua harapan:

Pertama: Saya berhajat  hendak berjumpa dengan sanak saudara saya yang selama ini sebahagian besar saya tidak kenal. Hari ini baru saya dapat kenal dan boleh hubungkan silaturrahim.

Kedua: Saya rasa kalau saya tidak hadir, kes ini mungkin tidak selesai. Saya akan rasa berdosa. Jadi saya hadir kerana tanggungjawab.

Abdul Razak meminta kebenaran untuk mengambil gambar video ketika perbicaraan sedang berlangsung. Untuk kenangan kerana hari itu adalah hari yang bersejarah baginya. Saya memberi kebenaran.

Keputusannya;

Tanah bendang itu dijual kepada penyewa dengan harga RM10,000.

Selesai pembahagian di pejabat, anak sulung si mati yang juga menjadi pemohon (di negeri Kedah di panggil Kepala Kuasa) menjemput semua waris yang hadir itu ke rumahnya untuk makan tengahari.

ULASAN:

Abdul Razak patut dijadikan contoh dan teladan. Walaupun tidak berbaloi dengan bahagian faraid, bahkan bayaran tol dan minyak kenderaan jauh lebih tinggi, beliau hadir perbicaraan demi untuk membantu menyelesaikan harta pusaka moyangnya yang selama ini tidak difaraidkan.

Kes ini menggambarkan wujudnya kesepakatan dan kesatuan dalam kalangan ahli keluarga. Bukan masalah habuan yang bakal diperolehi daripada harta pusaka, tetapi tanggungjawab menyelesaikan pusaka itu lebih diutamakan.

Maka tiadalah bezanya menghadiri majlis kenduri kahwin sanak saudara dengan menghadiri perbicaraan bagi menyelesaikan harta pusaka. Kedua duanya adalah tuntutan agama dan mengeratkan hubungan silaturrahim.

Harapan saya selepas ini tiada lagi sungutan atau ungkapan tidak mahu meluangkan masa untuk selesaikan harta pusaka kerana habuan yang tidak seberapa.

Kesimpulan:

Jadikan "Harta pusaka pemangkin kepada kesejahteraan keluarga”.

Sekian, sekadar renungan.

LAKUKAN SIASATAN WARIS SEBELUM MEMBUAT KEPUTUSAN

Satu pagi, seorang wanita datang ke pejabat saya.

“Ustaz, saya nak tanya, suami saya (Sidiq) telah meninggal dunia. Selain daripada saya sebagai balu kepada si mati siapakah lagi waris yang berhak mewarisi harta pusaka suami saya? Kami tidak mempunyai anak. Tetapi suami saya mempunyai 13 orang anak saudara, 5 lelaki dan 8 perempuan. Suami saya juga mempunyai seorang bapa saudara”.

Beliau menambah, “Saya menjadi keliru kerana dua orang yang saya tanya, masing-masing memberikan jawapan yang berlainan. Orang yang pertama berkata, saya dan 5 orang anak saudara lelaki si mati sahaja yang berhak ke atas harta pusaka suami saya, manakala orang yang kedua pula mengatakan bahawa hanya saya dan bapa saudara si mati sahaja yang berhak mewarisi dan kesemua anak saudara si mati tidak berhak mewarisi”.

Saya bertanyakan kepada balu si mati, “Adakah kedua-dua orang yang puan tanyakan itu, mereka bertanyakan soalan-soalan berkaitan waris si mati”?. Jawabnya ,”tidak, orang pertama terus memberikan jawapan manakala orang kedua pula bertanyakan satu soalan, bilakah adik beradik si mati meninggal dunia?. Saya katakan adik beradik si mati telah mati dahulu. Dia terus membuat keputusan, hanya saya dan bapa saudara si mati sahaja yang berhak mewarisi”.

HURAIAN

Untuk membahagikan sesuatu harta pusaka itu agar menepati kehendak hukum faraid, dua perkara perlu dipastikan:

Pertama:

Pastikan siapakah dalam kalangan waris-waris yang ditinggalkan oleh si mati yang berhak mewarisi mengikut kaedah hukum faraid.

Kedua:

Pastikan bahagian yang akan diperolehi oleh setiap orang waris yang berhak mewarisi berdasarkan kepada kaedah hukum faraid.

ISU

Isu yang dibangkitkan di sini ialah siapakah dalam kalangan waris-waris yang ditinggalkan oleh si mati (Sidiq) yang berhak mewarisi harta pusakanya.

Untuk membuat keputusan siapakah yang berhak mewarisi mestilah melalui siasatan waris secara terperinci. Hasil siasatan yang saya jalankan berdasarkan keterangan yang diberikan oleh balu si mati adalah seperti berikut:

1.       Keturunan ke atas:

Si mati (Sidiq) pada masa kematiannya tidak meninggalkan keturunan ke atas iaitu ibu, bapa, datuk dan nenek. Semua mereka telah mati dahulu.

2.       Pasangan:

Sidiq berkahwin sekali sahaja iaitu dengan balu yang datang bertanya ini (Sabariah) dan bercerai mati.

3.       Keturunan ke bawah:

Sepanjang perkahwinan mereka selama 10 tahun tidak dikurniakan zuriat.

4.       Keturunan sisi kepada si mati:

Si mati mempunyai dua orang saudara seibu sebapa, satu lelaki (Osman) dan satu perempuan (Murni). Kedua-dua mereka telah mati dahulu daripada Sidiq.

Adik beradik sebapa tidak ada. Demikian juga adik beradik seibu tidak ada.

5.       Anak saudara:

Osman mempunyai 8 orang anak yang masih hidup. Kesemua mereka perempuan. Manakala 5 orang lagi anak saudara Sidiq yang lelaki adalah anak kepada Murni.

Mengikut kaedah faraid, waris yang berhak mewarisi ialah “anak saudara lelaki daripada adik beradik lelaki seibu sebapa atau sebapa” dengan si mati. Dengan kata lain, hanya anak Osman yang lelaki sahaja yang berhak mewarisi. Sedangkan Osman tidak mempunyai seorang pun anak lelaki. Ini bermakna 8 orang anak Osman tidak berhak mewarisi harta pusaka Sidiq kerana kesemua mereka adalah perempuan .

Bagaimana pula dengan anak lelaki Murni?. Anak lelaki Murni adalah anak saudara si mati daripada adik beradik perempuan dengan si mati. Maka anak-anak Murni juga tidak berhak mewarisi.

Keputusannya, dalam kes ini kesemua anak  saudara seramai 13 orang itu tidak berhak mewarisi harta pusaka Sidiq.

6.       Bapa saudara:

Bapa saudara Sidiq bernama Kasim. Apakah hubungan Kasim dengan Sidiq?. Setelah siasatan, ternyata Kasim adalah adik beradik kepada ibu Sidiq. Dengan kata lain Kasim adalah bapa saudara kepada Sidiq sebelah ibu. Soalnya adakah Kasim berhak mewarisi?. Jawabnya tidak, kerana bapa saudara yang berhak mewarisi adalah bapa saudara sebelah bapa. Iaitu adik beradik kepada bapa Sidiq.

Keputusannya, Kasim tidak berhak mewarisi. Jadi setakat siasatan ini, yang berhak mewarisi harta pusaka Sidiq adalah seorang isteri (Sabariah) sahaja, manakala 13 orang anak saudara dan seorang bapa saudara kepada Sidiq (Kasim) semuanya tidak berhak mewarisi harta pusaka Sidiq.

7.   Siasatan waris tidak berhenti di sini, tetapi perlu diteruskan. Soalan kepada Sabariah, “Adakah si mati mempunyai bapa saudara sebelah bapa?. Jawabnya dahulu ada seorang tetapi telah lama meninggal dunia. Namanya Aziz, adik beradik dengan bapa Sidiq seibu sebapa. Oleh kerana Aziz mati dahulu daripada Sidiq, siasatan seterusnya turun kepada anak Aziz iaitu sepupu kepada Sidiq (anak bapa saudara sebelah bapa). Aziz mempunyai 4 orang anak. Tiga lelaki dan seorang perempuan (Abdul Wahab, Abdul Wahid, Abdul Wahub dan Mastura)”.

Soalnya apakah mereka ini berhak mewarisi harta pusaka Sidiq?. Ada yang menjawab tidak, dengan alasan bapa mereka (Aziz) telah mati dahulu daripada Sidiq). Jawabnya, mengikut senarai waris yang berhak mewarisi ialah anak lelaki kepada bapa saudara si mati sebelah bapa (sepupu lelaki sebelah bapa).

Keputusannya, hanya sepupu lelaki sahaja yang berhak mewarisi, manakala yang perempuan tidak berhak. Ini bermakna, ketiga-tiga Abdul berhak mewarisi, manakala Mastura tidak berhak.

Sabariah bertanya lagi, “Berapakah bahagian yang akan diwarisi  oleh setiap orang waris yang berhak”?

Jawabnya:

1.              Isteri: mewarisi secara fardu. Si mati tidak mempunyai anak, isteri mendapat 1/4 bahagian.

2.     Sepupu lelaki: mewarisi secara asabah (baki). Mereka mendapat 3/4 bahagian iaitu baki setelah diberikan bahagian isteri. Oleh kerana 3 orang sepupu, dibahagikan sama banyak di kalangan mereka. Kesimpulannya masing-masing mendapat 1/4 bahagian.

Bahagian masing-masing seperti rajah:

			4	4
SABARIAH	ISTERI	¼	1	1
ABDUL WAHAB	SEPUPU	ASABAH	3	1
ABDUL WAHID	SEPUPU			1
ABDUL WAHUB	SEPUPU			1

KESIMPULAN:

Apabila diminta untuk menyelesaikan/membahagikan sesuatu harta pusaka, pengamal faraid hendaklah mengambil inisiatif  untuk melakukan siasatan waris secara terperinci. Ini bagi memastikan harta pusaka itu diwarisi oleh orang yang benar benar berhak mengikut hukum faraid. Janganlah membuat keputusan sebelum siasatan kerana ia boleh menjurus kepada pembahagian harta pusaka yang tidak betul.

Sekian.