LAYAKKAH BEKAS ISTERI YANG DICERAIKAN MEWARISI HARTA PUSAKA?

Ikatan perkahwinan adalah merupakan salah satu daripada sebab seseorang itu layak mewarisi harta pusaka pasangannya. Isteri layak mewarisi harta pusaka suaminya yang telah menuinggal dunia dan begitu juga suami layak mewarisi harta pusaka yang ditinggalkan oleh isterinya. Iaitu saling mewarisi harta pusaka pasangan masing-masing yang mati dahulu.

Sekiranya seorang lelaki mati meninggalkan isteri, isteri itu berhak mewarisi harta pusaka suaminya mengikut kaedah hukum faraid seperti berikut;

1.    Isteri layak mewarisi sebanyak ¼ bahagian daripada kesemua harta pusaka suaminya sekiranya suaminya yang meninggal itu tidak mempunyai keturunan ke bawah seperti anak atau cucu.

Contoh:

Seorang mati meninggalkan seorang isteri dan bapa. Anak tidak ada. Isteri mendapat 1/4 bahagian.

		4	RM10,000.00
ISTERI	1/4	1	RM2,500.00
BAPA	ASABAH (baki)	3	RM7,500.00

2.    Isteri layak mewarisi sebanyak 1/8 bahagian daripada kesemua harta pusaka suaminya sekiranya suaminya yang meninggal itu mempunyai keturunan ke bawah seperti anak atau cucu.

Contoh:

Seorang mati meninggalkan seorang isteri dan dua orang anak, seorang lelaki dan seorang perempuan. Isteri mendapat 1/8 bahagian.

		24	RM10,000.00
ISTERI	1/8	3	RM1,250.00
ANAK LELAKI	ASABAH (baki)	14	RM5,833.33
ANAK PEREMPUAN	ASABAH (baki)	7	RM2,916.67

3.    Sekiranya isteri itu lebih daripada seorang, seperti dua atau tiga orang, bahagian isteri sebanyak ¼ atau 1/8 itu dibahagikan mengikut jumlah isteri. Misalnya ¼ dibahagi dua atau 1/8 dibahagi kepada tiga dan sekiranya si mati meninggalkan empat orang isteri, maka bahagian yang diperolehi oleh isteri itu sama ada ¼ atau 1/8 dibahagikan kepada empat bahagian sama rata.

     Contoh 1:

     Si mati meninggalkan dua orang isteri dan seorang saudara seibu sebapa lelaki. Bahagian isteri ¼ dibahagi dua.

		4	8	RM10,000.00
ISTERI 1	1/4	1	1	RM1,250.00
ISTERI 2			1	RM1,250.00
SIB LELAKI	ASABAH (baki)	3	6	RM7,500.00

Contoh 2:

Si mati meninggalkan empat orang isteri, dua anak lelaki dan satu anak perempuan. Bahagian isteri 1/8 dibahagi empat.

		8	160	RM10,000.00
ISTERI 1	1/8	1	5	RM312.50
ISTERI 2			5	RM312.50
ISTERI 3			5	RM312.50
ISTERI 4			5	RM312.50
ANAK LELAKI	ASABAH (baki)		56	RM3,500.00
ANAK LELAKI	ASABAH (baki)	7	56	RM3,500.00
ANAK PEREMPUAN	ASABAH (baki)		28	RM1,750.00

SOALAN:

Ibu berkahwin dengan bapa dan mereka hidup sebagai suami isteri selama 15 tahun. Malangnya jodoh mereka tidak sampai ke akhir hayat. Mereka bercerai. Dua bulan lepas, bapa meninggal dunia kerana sakit jantung.

Soalan saya, adakah ibu yang bercerai hidup dengan bapa masih layak mewarisi harta pusaka bekas suaminya (bapa saya)?.

JAWAPAN:

Tempoh yang lama memegang status sebagai suami isteri tidaklah menjamin seseorang itu boleh mewarisi harta pusaka pasangannya yang meninggal dunia. Sekiranya pasangan itu bercerai mati, maka isteri layak mewarisi harta pusaka suaminya dan begitulah sebaliknya.

Bagaimana pun apabila pasangan bercerai hidup, tanpa mengambil kira berapa lama perkahwinan itu berlangsung, maka putuslah hubungan suami isteri. Suami memegang status duda manakala isteri pula memegang status janda. Apabila suami meninggal dunia, bekas isteri masih layak mewarisi harta pusaka bekas suaminya dalam keadaan berikut:

1.    Perceraian berlaku dalam kategori talak raj’ii.

2.    Kematian berlaku ketika isteri masih dalam edah.

SOALAN:

Apakah yang dimaksudkan dengan talak raj’i?

JAWAPAN;

Talak raj’i bermaksud perceraian talak satu atau tolak dua. Iaitu suami boleh merujuk kembali isterinya tanpa perlu kepada akad nikah semula. Sekiranya kematian suami berlaku ketika isteri masih dalam edah talak raj’i, isteri masih layak mewarisi harta pusaka bekas suaminya mengikut kadar seperti mana dibincangkan di atas.

Ada pun talak bain, sama ada bercerai talak tiga, bercerai sebelum bersetubuh, khulu’ (tebus talak) atau fasakh, maka isteri tidak boleh mewarisi harta pusaka bekas suami walau pun isteri itu masih dalam edah.

SOALAN:

Berapa lamakah tempuh edah?

JAWAPAN:

Tempoh edah tertakluk kepada keadaan:

1.    Dalam keadaan normal, tempuh edah ialah tiga kali suci daripada haid.

2.    Sekiranya perceraian berlaku ketika isteri sedang mengandung, tempuh edah ialah selepas sahaja isteri melahirkan anak.

3.    Sekiranya telah putus haid (monopos), tempuh edah ialah selama tiga bulan qamariah.

HURAIAN:

1.    Sekiranya ibu dan bapa saudara bercerai tolak satu, dan tiga tahun selepas itu bapa meninggal dunia, dan ternyata telah habis tempuh edah, ibu ridak layak mewarisi harta pusaka bapa.

2.    Sekiranya ibu dan bapa saudara berceri tolak tiga dan bapa meninggal dunia seminggu selepas itu, ibu tidak layak mewarisi harta pusaka bekas suaminya kerana mereka bercerai tolak bain.

3.    Sekiranya ketika berlaku perceraian tolak satu, ibu saudara sedang mengandung dua bulan dan bapa meninggal dunia sehari sebelum ibu bersalin, ibu layak mewarisi harta pusaka bapa mengikut hukuim faraid.

KESIMPULAN:

Umum berpendapat pasangan yang bercerai hidup tidak layak mewarisi harta pusaka pasangannya yang mati dahulu. Akan tetapi, sebenarnya kita tidak boleh membuat keputusan seseorang yang bercerai hidup itu tidak layak mewarisi sehinggalah maklumat yang perlu diperolehi iaitu pasangan itu bercerai tolak bain atau mereka bercerai tolak raj’i tetapi telah habis tempuh edah.

SEKIAN.

BAGAIMANA ANAK PEREMPUAN MEWARISI

Sebahagian daripada masyarakat beranggapan bahawa anak perempuan tidak sehebat anak lelaki dalam konteks pewarisan harta pusaka. Ini kerana:

a.       Anak perempuan mewarisi harta pusaka secara fardu.

b.   Apabila seorang mati meninggalkan anak perempuan dan anak lelaki, anak perempuan hanya mewarisi setengah (1/2) bahagian berbanding anak lelaki.

Anak perempuan mewarisi secara fardu:

Fardu bermakna bahagian seseorang waris itu telah ditetapkan / ditentukan mengikut hukum faraid. Misalnya 1/2, ¼, 1/3 dan sebagainya. Bagi anak perempuan, telah difardukan bahagian mereka seperti berikut: 

a.  Sekiranya anak perempuan itu seorang diri, bahagiannya 1/2 daripada harta pusaka. Manakala baki 1/2 bahagian lagi untuk waris lain.

Contoh 1:

Si mati meninggalkan hanya seorang anak perempuan sahaja. Waris lain tidak ada. Anak perempuan mewarisi setakat 1/2 bahagian sahaja, manakala bakinya diserahkan kepada baitulmal.

Anak perempuan	½
Baitulmal	½

Contoh 2:

Si mati meninggalkan ibu, isteri, seorang anak perempuan  dan seorang saudara lelaki seibu sebapa. Bahagian anak perempuan tetap ½ bahagian.

		8
Isteri	1/8	1
Anak perempuan	1/2	4
SIB Lelaki	ASABAH	3

b.  Sekiranya anak perempuan itu lebih daripada seorang, bahagian mereka telah ditetapkan sebanyak 2/3 bahagian.

Contoh 3:

Si mati meninggalkan bapa dan dua anak perempuan. Anak perempuan mewarisi sebanyak 2/3 bahagian dan bapa pula mewarisi secara fardu dan asabah. Iaitu bapa mewarisi secara fardu 1/6 bahagian dan sekiranya ada baki setelah diberikan bahagian bapa dan dua anak perempuan, baki itu diberikan kepada bapa.

		6	6
Bapa	1/6 + asabah	1+1	2
Anak perempuan	2/3	4	2
Anak perempuan			2

Anak perempuan mendapat2/3 bahagian ( 4/6 bahagian) dan bahagian itu dibahagi kepada dua. Bermakna setiap anak perempuan mendapat 1/3 atau 2/6 bahagian.

Sekiranya anak perempuan itu lebih daripada dua orang, 2/3 bahagian dibahagikan kepada jumlah anak perempuan. Makin ramai anak perempuan, semakin sedikitlah bahagian setiap orang daripada mereka.

Contoh 4: si mati meninggalkan 5 orang anak perempuan.

		6	30
Bapa	1/6 + asabah	1+1	10
Anak perempuan			4
Anak perempuan			4
Anak perempuan	2/3	4	4
Anak perempuan			4
Anak perempuan			4

Bagi  kes di atas, setiap anak perempuan hanya mendapat 4/30 atau 2/15 bahagian sahaja.

Anak perempuan mewarisi bersama anak lelaki:

Apabila mewarisi bersama anak lelaki, anak perempuan akan mendapat separuh daripada bahagian anak lelaki.

Apabila bersama dengan anak lelaki, cara mewarisi harta pusaka oleh anak perempuan telah berubah daripada mewarisi secara fardu kepada asabah bil-ghairi. Iaitu pembahagian harta pusaka lelaki dan perempuan dengan kadar nisbah 2:1.

Contoh 5:

Si mati meninggalkan seorang anak lelaki dan seorang anak perempuan.

Anak lelaki	2/3
Anak perempuan	1/3

Makin ramai anak yang ditinggalkan oleh si mati semakin sedikitlah bahagian setiap orang anak.

	9	RM90,000
Anak lelaki	2	RM20,000
Anak lelaki	2	RM20,000
Anak lelaki	2	RM20,000
Anak perempuan	1	RM10,000
Anak perempuan	1	RM10,000
Anak perempuan	1	RM10,000

Bagi kes di atas, setiap anak lelaki mendapat 2/9 bahagian, manakala setiap anak perempuan pula hanya mendapat 1/9 bahagian.

Mengapa bahagian anak perempuan separuh bahagian anak lelaki?. Rasionalnya:

1.       Anak lelaki bertanggungjawab menafkahkan isteri dan anak-anak.

2.      Anak lelaki bertanggungjawab menafkahkan kedua ibu bapa yang sudah uzur dan tidak dapat menjana pendapatan sendiri.

3.   Anak lelaki bertanggungjawab menafkahkan saudara perempuannya yang belum berkahwin dan tidak mempunyai pendapatan sendiri sehingga berkahwin.

4.   Anak lelaki bertanggungjawab menafkahkan saudara perempuannya yang kematian suami yang tidak mempunyai pendapatan sendiri sehingga berkahwin lain atau dinafkahkan oleh anak-anaknya.

5.   Anak lelaki bertanggungjawab menafkahkan anak-anak kepada saudara lelakinya yang telah meninggal dunia (anak saudara) sekiranya anak-anak itu tidak mempunyai sumber pendapatan sehingga mereka dapat berdikari.

6. Anak perempuan hanya bertanggungjawab menafkahkan dirinya sendiri dan tidak bertanggungjawab untuk menafkahkan keluarganya. Sekiranya anak perempuan membelanjakan hartanya menafkahkan sesiapa, itu adalah sumbangannya yang sudah tentu balasannya di Sana nanti. Insyaallah.

Anak perempuan mendapat bahagian lebih banyak berbanding saudara lelaki

Bagaimana pun, tidaklah dalam semua kes pusaka waris perempuan mendapat bahagian yang sedikit berbanding dengan waris lelaki. Ada kalanya waris perempuan mendapat bahagian yang lebih banyak seperti dalam kes berikut:

Si mati meninggalkan ibu, isteri, seorang anak perempuan dan seorang saudara seibu sebapa lelaki. Pembahagian seperti berikut;

		24
Ibu	1/6	4
Isteri	1/8	3
1 anak perempuan	1/2	12
1 SIB lelaki	Asabah (baki)	5

Dalam kes di atas, anak perempuan tetap mendapat ½ bahagian iaitu 12/24 bahagian, manakala adik beradik lelaki si mati hanya mendapat 5/24 bahagian sahaja.

Oleh kerana anak perempuan mendapat bahagian yang lebih banyak berbanding waris lain, sewajarnyalah anak perempuan diberi keutamaan dalam  memilikki harta pusaka bapanya.

Sekiranya si mati meninggalkan hanya sebuah rumah kediaman, adalah amat baik dan langkah bijak sekiranya saudara lelaki si mati menyerahkan bahagiannya kepada anak perempuan, sama ada dengan percuma atau dengan bayaran mengikut kaedah ‘Takharuj’, sekaligus mengeratkan hubungan silaturrahim dan kekeluargaan antara adik beradik lelaki dengan anak saudaranya (anak si mati).

Kesimpulannya: Bahagian anak perempuan telah ditentukan iaitu ½ bahagian sekiranya seorang dan 2/3 bahagian sekiranya lebih daripada seorang. Sekiranya bersama anak lelaki, anak perempuan mendapat setengah daripada anak lelaki. Bagaimana pun adakalanya anak mendapat bahagian yang lebih banyak berbanding waris lelaki yang lain.

Wallahuaklam.